Soul up inside out

گفته می‌شود داستان انیمیشن «روح» که آخرین محصول تحسین شده‌ی کمپانی پیکسار در سال ۲۰۲۰ است، به کیفیت دو اثر مهم دیگر در ۲۰ سال گذشته، یعنی «بالا» (Up 2009) و «درون و بیرون» (۲۰۱۵ Inside Out) نزدیک نیست. بد نیست دلایل این فرضیه را با هم بررسی کنیم.

انیمیشن چشم‌نواز «روح» با یک پیش‌فرض جذاب و بازیگران با استعداد همراه است، اما داستان آن نمی‌تواند با کیفیت دو محصول موفق و بزرگ پیکسار یعنی «بالا» و «درون و بیرون» مقایسه شود. در طول ۲۰ سال گذشته، این دو انیمیشن تحسین منتقدان را به همراه داشتند و مخاطبان را تحت تأثیرات عمیقی قرار دادند که نمایانگر اوج عملکرد این استودیو است. مانند بهترین فیلم‌های پیکسار، این فیلم‌ها هم کودکان و هم بزرگسالان را مجذوب خود و بینندگان را درگیر پیام عمیق‌تری کردند. اگرچه «روح» هم سعی دارد همان کار را انجام دهد، اما روایت آن از ساختار خوبی برخوردار نیست و تأثیر احساسی لازم را ارائه نمی‌دهد.

انیمیشن «روح»، جو گاردنر (با صدای جیمی فاکس)، استاد گروه جاز را در حالی که سعی در تحقق آرزوی دیرینه‌ی خود برای تبدیل شدن به یک نوازنده‌ی ماهر بر روی صحنه دارد، دنبال می‌کند. به محض اینکه جو فرصت بزرگ خود را پیدا می‌کند، دچار حادثه‌ای می‌شود که بدنش روی زمین مانده و روحش در مسیر عالم ماورا به پرواز در‌می‌آید. با ترس و ملتمسانه، جو اعلام کرد که اکنون نمی‌تواند بمیرد و قبل از جدا شدن کامل روح از بدنش فرار می‌کند، جایی که با روح دیگری به نام ۲۲ (با صدای تینا فی) دیدار می‌کند و برای برگشتن وظیفه دارد ابتدا ۲۲ را تشویق به بازگشت و در او انگیزه‌ی زندگی ایجاد کند. این دو با هم به زمین سفر می‌کنند، جایی که جو شروع به درک این مسأله می‌کند که رویای او برای تبدیل شدن به یک موسیقی‌دان جاز، هدف منحصر به فرد زندگی‌اش نیست. با تامل در رویکرد ۲۲ به زندگی، جو در‌می‌یابد که درخشش روح می‌تواند از لحظات شاد روزمره‌ ناشی شود. جو دوباره باز می‌گردد و به ۲۲ پیشنهاد فرصت زندگی در زمین را می‌دهد و همین تلاش او الهام‌بخش نگهبانان می‌شود تا به جو دوباره فرصت زندگی بدهند.

سفر جو در «روح» به سنت دیرینه‌ی پیکسار درباره‌ی بررسی ماهیت زندگی و معنای مرگ ادامه می‌دهد، اما فاقد وضوح مشخصی است که در انیمیشن‌های «بالا» و «درون و بیرون» دیده می‌شود. در حالی که این دو فیلم به یک اوج منحصر‌به‌فرد در عمل می‌رسند و بینندگان را با درک چگونگی تغییر شخصیت‌ها روبه‌رو می‌کنند، «روح» همچنان در چند دقیقه‌ی آخر فیلم به کشف اتفاقات پیچیده می‌پردازد. فیلم چندین بار به جو فرصت بازگشت می‌دهد و مخاطبان را درباره‌ی زمان پایان داستان و درسی که آموخته‌اند، دچار تردید می‌کند. این فیلم ایده‌های قدرتمندی دارد، هدف آن بررسی روح انسان و به نمایش گذاشتن بازیگران عمدتا سیاه پوست است، اما اجرای آن ناکام از آب در آمده است.

شاید، «بالا» ، «درون و بیرون» و «روح» سه‌گانه‌ی مکمل هم باشند. هر سه معنای زندگی را در مراحل مختلف کشف می‌کنند. «بالا» بر روی تلاش کارل فردریکسن، شهروند سالخورده برای تحقق آرزوی مرگ همسرش متمرکز است، «درون و بیرون» به آشفتگی زندگی شخصی رایلی ۱۱ ساله در دوران پیش از نوجوانی توجه دارد، «روح» هم حول یک دوره‌ی تغییر در زندگی شخصیت اصلی می‌چرخد، این بار با مردی احتمالا ۳۰ یا ۴۰ ساله، که در تلاش است تا آرزوهای خود را دنبال کند، داستانی که برای بسیاری از ما آشنا است.

برخلاف «بالا» و «درون بیرون» که کاملا روی شخصیت‌های اصلی متمرکز هستند، «روح» کاراکتر ۲۲ را معرفی می‌کند که درگیری‌ها و داستان خودش را دارد. ۲۲ یک کاراکتر جذاب است، اما مخاطبان آن اشتیاق برای زندگی جو را در او ندارند و وضوح سفر زیبای او در داستان اصلی نمی‌گنجد. در آخر، «روح» با معامله بین ۲۲ و جو پایان می‌یابد؛ جو درست همان‌طور که معنای واقعی زندگی را درک می‌کند، جای خود را بر روی زمین فدا کرده، تا بعدا آخرین لحظه‌ی نجات از عالم ماورا را تجربه کند و شانس دوباره‌ای را به‌دست آورد. وجود کاراکترهای اصلی در فیلم مانند یک شمشیر دو لبه عمل می‌کند، شخصیت‌ها عمیق هستند اما از روایت اصلی داستان فاصله می‌گیرند.

«روح» دارای ساختار روایی آزادتری نسبت به «بالا» یا «درون و بیرون» است، که ناگهان از دنیای واقعی و دنیای ماورا فراتر می‌رود و صحنه‌هایی را خلق می‌کند که همیشه هم ربطی به داستان ندارند و یک کل منسجم را جدا از خط اصلی تشکیل می‌دهند. انیمیشن «درون و بیرون» از مفاهیم مبهمی مانند احساسات برای تأکید بر مبارزات رایلی، موازی با زندگی در واقعیت استفاده کرد. از طرف دیگر، «روح» قسمت اعظم داستان جو را در قلمرو دنیوی قرار داده و داستان را بیش از حد مفهومی کرده تا اینکه بتواند به‌سادگی در مخاطب تأثیر ایجاد کند. یکی از بزرگترین نقاط قوت پیکسار اتصال نمادهایی مانند نشان لیاقت الی (در انیمیشن بالا) یا ترکیب شادی و غم (در انیمیشن درون بیرون) به احساسات و تغییر شخصیت‌ها است. «روح» با بیش از حد وارد شدن به دنیای ناشناخته، تعادل را برهم می‌زند.

منبع: Screenant